MeteoPlus - profesjonalna prognoza pogody dla Ciebie i Twojej firmy. Biuro prognoz pogody i ekspertyz środowiskowych
Sprzedaż profesjonalnego sprzętu meteorologicznego
Dystrybucja automatyki pomiarowej do celów przemysłowych
Strona główna Galeria Linki O nas Kontakt

Warto wiedzieć...

Świat w oku satelity

Tam, gdzie kończy się las…


Górna granica lasu jest jednym z najdogodniejszych miejsc do obserwacji wpływu surowych warunków klimatycznych na wzrost roślinności. Na Dolnym Śląsku tylko dwa pasma górskie wyrastają ponad tę granicę i w zasadzie tylko tam na większą skalę można zobaczyć charakterystyczne procesy zachodzące w drzewostanie, tj.: karłowacenie drzew, flagowy pokrój koron (kształtowany przez silny wiatr, z dominacją jednego kierunku), a także skupianie się drzew w biogrupy, umożliwiające im przetrwanie nawet w tak niesprzyjających warunkach środowiskowych. Mowa tu oczywiście o Karkonoszach i Masywie Śnieżnika. W żadnych z polskich gór nie obserwuje się natomiast dolnej granicy lasu, która tworzy się, gdy sprzyjające warunki dla wzrostu lasu występują jedynie w pewnym pasie wysokości na górskich stokach, gdzie zarówno poniżej jak i powyżej dominuje roślinność trawiasta lub krzaczasta. Często przyjmuje się, że średnia wysokość przebiegu górnej granicy lasu pokrywa się w przybliżeniu z położeniem rocznej izotermy 2,0˚C.

Rozwinięcie:


Górna granica lasu jest obecnie jedną z nielicznych struktur liniowych o zasadniczo naturalnym charakterze widoczną we współczesnym krajobrazie Dolnego Śląska. Powyżej niej drzewa nie są w stanie wzrastać ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne, takie jak: silny wiatr, duże opady śniegu i częste zamiecie śnieżne oraz krótki sezon wegetacyjny. Bezpośrednio poniżej tej granicy drzewa rosną natomiast na ogół na mało atrakcyjnych z punktu widzenia działalności gospodarczej człowieka siedliskach, stąd w Sudetach górna granica lasu zachowała się do dziś w niemal nienaruszonym stanie.

Dominacja zachodniego i północno-zachodniego kierunku wiatru w Europie Środkowej oraz fakt, iż właśnie z tego sektora najczęściej zachodzi adwekcja wilgotnych mas powietrza polarnego, morskiego i arktycznego, sprawiają, że wysokość położenia górnej granicy lasu w polskich górach wzrasta stopniowo w miarę przesuwania się na południowy wschód. Współcześnie obserwowana różnica tej wysokości pomiędzy Karkonoszami a Tatrami przekracza 250 m, lokalnie sięgając nawet 300 m. Główną siłą sprawczą ww. zróżnicowania jest odległość pasm górskich od Oceanu Atlantyckiego, jednak warto zwrócić uwagę również na fakt, że górna granica lasu dość swobodnie zmienia swoje położenie także w obrębie pojedynczych, nawet niezbyt rozległych pasm górskich, jak np. Karkonosze. Dla przykładu, na północno-zachodnim krańcu tych ostatnich (rejon Szrenicy nad Szklarską Porębą) górna granica lasu przebiega na wysokości pomiędzy 1200 a 1250 m n.p.m. i jest najniżej położoną w całej Polsce (za wyjątkiem Bieszczadów Zachodnich – ale to już temat na osobną "Ciekawostkę"…). Jednocześnie na przeciwległym krańcu Karkonoszy (południowo-wschodnim), na Růžovej Horze las sięga zdecydowanie wyżej, porastając nawet sam wierzchołek, sięgający 1394 m n.p.m. Widać zatem, że różnica w położeniu górnej granicy lasu na odcinku zaledwie 50 km osiąga ponad 150 m. Czynnikiem, który sprzyja wzrostowi lasu na większych wysokościach w południowo-wschodniej części pasma jest stopień osłonięcia przez centralną jego część, wraz z grzbietem głównym, przed wpływem wiatru wiejącego z zachodu i północnego-zachodu. Z tego właśnie powodu wysokość granicy lasu zwiększa się szybciej pomiędzy zachodnią i wschodnią częścią tego samego pasma górskiego niż pomiędzy zachodnimi stokami dwóch różnych pasm, oddalonych od siebie nawet o ponad 100 km. Jak łatwo na tej podstawie wywnioskować, najwyżej rosnący współcześnie las w Sudetach (o wybitnie karłowatym charakterze) powinien znajdować się w najdalej na wschód wysuniętym paśmie o odpowiedniej wysokości. Tak też jest faktycznie i ów świerkowy drzewostan można oglądać w podszczytowych partiach Pradziada w paśmie Wysokiego Jesionika, w czeskiej części Sudetów Wschodnich, gdzie sięga on wysokości rzędu 1430-1440 m n.p.m.

MeteoPlus - Tam, gdzie kończy się las…
Na północno-zachodnim stoku Szrenicy w Karkonoszach górna granica lasu, choć pozornie nieco rozmyta w krajobrazie, obniża się poniżej 1250 m n.p.m. (fot. M. Godek)
MeteoPlus - Tam, gdzie kończy się las…
Na południowo-wschodnim skłonie Karkonoszy granica lasu pnie się w górę w okolice 1400 m n.p.m..
Na zdjęciu okolice górnej stacji remontowane obecnie kolei linowej na "Różową Górę" – 1390 m n.p.m. (fot. M. Godek)
MeteoPlus - Tam, gdzie kończy się las…
Na pierwszym planie: płat drzewostanu świerkowego, uznawanego współcześnie za rosnący najwyżej w całych Sudetach, stok Pradziada, ok. 1430 m n.p.m. (fot. M. Godek)



Dla zainteresowanych:

  • Jahn A. (red.), 1985, Karkonosze Polskie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich
  • Mierzejewski M. (red.), 2005, Karkonosze: Przyroda Nieożywiona i Człowiek, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław
  • Jahn A., Kozłowski S., Pulina M., 1996, Masyw Śnieżnika", Wydawnictwa Polskiej Agencji Ekologicznej, Warszawa
  • Koči K. (red.), 2007, Jeseniky – Chráněná Krajinná Oblast , Vydavatelstvo ACTAEA

Data dodania: 16.10.2012r.
Autor: Michał Godek
wstaw na FB